شهرستان صدوق
شهرستان صدوق یکی از شهرستانهای استان یزد در مرکز ایران است. شهر صدوق مرکز این شهرستان است. شهرستان صدوق با وسعت 5486 كيلومتر مربع در شمال غربي استان قرار دارد. جمعيت اين شهرستان در سال 1375 بالغ بر 27924 نفر بوده است. مركز اين شهرستان اشكذر است و داراي دو بخش مركزي و خضرآباد و سه دهستان است.
درباره صدوق
جغرافيا و اقليم
شهر اشکذر مركز بخش اشكذر در 22 كيلومتري شمال يزد و در 8 كيلومتري باختر جادة يزد - اردكان واقع شده است. طول جغرافيايى آن 54 و 13 و عرض جغرافيايى آن 32 و ارتفاع آن از سطح دريا 1175 متر است.
ویژگیهای طبیعی اشکذر شبیه مثلثی است که یک رأس آن متوجه جنوب است و در ضلع شمالی آن شهرستان اردکان، در ضلع شرقی آن بخش مرکزی و در ضلعغربی آن نیز بخش خضرآباد همین شهرستان قرار گرفته است و با مساحت ۴۵ کیلومتر مربع در ۲۰ کیلومتری شمالغربی شهرستان یزد قرار گرفته است و جمعاً ۱۳۴ آبادی در خود جای داده است؛ شهرستان اشکذر در دشت یزد - اردکان واقع شده است. در سراسر این دشت برخانهای (تپههای شنی هلالی شکل) متعدد که حاصل فرسایش بادی است، به چشم میخورد. گفته میشود که منشأ این شنهای روان ناحیة ندوشن و باتلاق گاوخونی است. این منطقه فاقد کوهستان و در نتیجه دارای آب و هوای صحرایی با طوفانهای توأم با شن و ماسه میباشد. تپههای هلالی شکل که یکی از پدیدههای فرسایش بادی است در تمام مناطق مشاهده میگردد به همین علت از زمانهای بسیار قدیم برای مصون بودن روستاها از طوفانهای کویری، خانهها و اماکن اصلی ده به صورت متمرکز و مزارع و باغات، مساکن را محاصره کردهاند.میانگین حداکثر و حداقل دما طی یک دورة کوتاه مدت ۶ ساله (۱۳۵۷-۱۳۶۳ش) به ترتیب حدود ۲۸ و ۱۰ درجة سانتیگراد برآورد شده است. میانگین بارش سالانه طی همان سالها ۶۸ میلیمتر بوده است. شهر اشکذر فاقد رودخانة دائمی است و تنها، رودخانة رحمتآباد که از ارتفاعات خونزا در شمال باختر یزد سرچشمه میگیرد، در فصل بارندگی دارای جریان آب است. بروز طوفانهای شن و ماسه و فرسایش بادی حاصل از آن از ویژگیهای این ناحیه است که همراه دیگر عوامل نامساعد طبیعی از جمله کمی ریزشهای جوی و کاهش تدریجی منابع آب زیرزمینی، موجب فقدان پوشش گیاهی شده است. در این دشت جانورانی مانند آهو، روباه، خرگوش و گونههایی از پرندگان مانند کبوتر و تیهو وجود دارند.
وضعيت اجتماعي
اشكذر در اواسط نيمة نخست سدة حاضر قصبة مركز بخش اشكذرِ شهرستان يزد به شمار مىآمده، و 2943 نفر جمعيت داشته است. در نخستين سرشماري عمومى جمعيت كشور در 1335ش، جمعيت شهر اشكذر 2220 برآورد شده است. سرشماري هاي مربوط به سالهاي 1355 و 1365ش جمعيت شهر را به ترتيب 1776 و 9637 نفر گزارش كردهاند و آخرين سرشماري جمعيت در 1370ش، گوياي جمعيتى معادل با 10558 نفر (2236خانوار) در شهر اشكذر است. بدينسان درصد رشد جمعيت بين سالهاي 1355 تا 1365ش، 1/5% و بين سالهاي 1365 تا 1370ش 9/2% بوده است. جمعيت فعلى شهر در مساحتى بالغ بر 1/18 كم 2 به سر مىبرند. آمار موجود نشان مىدهد كه در ميان افراد 6 ساله و بالاتر ساكن در اشكذر 4/67% با سواد بودهاند كه اين نسبت در بين مردان 6/74% و در بين زنان 3/59% بوده است.ساكنان شهر در گروههاي عمدة زير داراي فعاليت اقتصادي هستند: 8/17% در كشاورزي و دامپروري و 9/23% در صنعت، 8/23% در ساختمان و بقيه در ساير گروههاي عمده اشتغال داشتهاند. در كنار فعاليتهاي عمدة اقتصادي، صنايعدستى از قبيل فرشبافى، زيلو بافى، پارچهبافى و يك كارخانة جوراببافى در اين شهر داير است.بر اساس آخرين سرشماري عمومى نفوس و مسكن شهرستان يزد از خانوارهاي معمولى ساكن اين شهر، 6/97% از برق و 7/96% از آب لولهكشى و 7% از تلفن در محل سكونت خود استفاده مىكنند. آب آشاميدنى 8/97% از خانوارهاي شهر از مخزن عمومى تأمين مىشود. سوخت عمدة مصرفى براي پخت و پز در 8/88% از خانوارهاي معمولى ساكن، گاز و در 3/7% نفت سفيد بوده است. سوخت عمدة مصرفى براي ايجاد گرما در محل زندگى 5/95% از خانوارها نيز نفت سفيد بوده است.
سوابق و پيشينه تاريخي
نویسندگان کتب تاریخی، بنای اولیه شهر اشکذر را از زمان اشکانیان میدانند. با این توضیح، اشکذر در زمان اشکانیان به وجود آمده است و قدمت آن به حدود ۲۰۰۰ هزار سال میرسد. عدهای اشکذر را خیلی قدیمیتر میدانستند و معتقدند که بنای اولیه اشکذر به علت حمله شنهای روان در زیر خاک مدفون گشتهاست. بنای موجود اشکذر، با احداث قنات کویر به دست اشک بن زال که منشأ آن در نزدیکی صفاییه کنونی در یزد است، آغاز و شروع به رشد نموده است و مردم در کمال خوشی و آبادانی به کشاورزی میپرداختهاند. این قنات از زمان احداث حدود ۱۲۰ قفیز آب داشته و اراضی بسیاری را به زیر کشت میبرده است. لیکن بهطور قطع، اشكذر در دورة اسلامى در ابتداي سدة 8ق وجود داشته است، چه بناهايى متعدد مربوط به آن دوره در اين شهر برپا بوده است. نخستين آنها خانقاهى بوده كه شيخى صاحب كرامت، بهنام شيخ تقىالدين دادا آن را ساخته بوده است. ديگري خانقاهى است منسوب به امير ركنالدين محمد قاضى (د 732ق) از اعيان يزد. در اين مكانها نيازمندان اطعام مىشدهاند. بسياري از املاك و قناتهاي اشكذر نيز بهصورت وقف اداره مىشده، و عايدات حاصل از آنها به مصرف درماندگان و نيازمندان مىرسيده است.